Lato to pora roku wręcz stworzona do podróżowania i spędzania czasu wolnego na świeżym powietrzu. Czas wolny spędzony w lesie czy nad jeziorem jest wręcz obowiązkowym punktem każdego słonecznego weekendu. Niestety, to właśnie w takich miejscach czyhają na nas kleszcze. Są to pajęczaki bardzo niebezpieczne dla ludzi i zwierząt, warto więc wiedzieć jak się przed nimi chronić lub jak postępować kiedy doszło już do ugryzienia.
Charakterystyka kleszcza
Kleszcze to bardzo niebezpieczne i sprytne stworzenia, których warunkiem istnienia jest krew ludzi i zwierząt. Można je spotkać w lasach liściastych i iglastych o bogatym podszyciu, na łąkach ale także na miejskich skwerkach i placach zabaw. Występują zazwyczaj w trawach i krzewach ale potrafią się także wspinać na wysokość ponad 1 metra.
Warto więc uważać także na wysokie krzewy i niskie partie gałęzi drzew. Swoją ofiarę wyczuwają z odległości 20 metrów, a gdy już dostaną się na jej ciało potrafią nawet godzinę wędrować po skórze w poszukiwaniu odpowiedniego miejsca na ugryzienie. Pajęczaki te posiadają specjalne narządy czuciowe, które reagują na ciepło ciała, wilgotność oraz dwutlenek węgla wydychany przez potencjalną ofiarę. To właśnie dzięki nim kleszcze z niezwykłą precyzją lokalizują swoje cele.
Aktywność kleszczy nasila się szczególnie w okresie wiosenno-letnim, choć w cieplejsze dni można je spotkać także jesienią. Pajęczaki te preferują miejsca zacienione o wysokiej wilgotności powietrza, dlatego największe zagęszczenie występuje w lasach z gęstym runem leśnym oraz na wilgotnych łąkach porośniętych wysokimi trawami.
Metody ochrony przed kleszczami
Kleszcze aktywne są od marca do mniej więcej końca listopada. Wybierając się więc na spacer do lasu lub po łąkach załóżmy długie spodnie, bluzkę z długim rękawem i wysokie buty, a na szyi zawiązać ochronną chustkę. Niech ubrania mają jasny kolor, gdyż wtedy będzie nam łatwiej wypatrzyć ewentualnego kleszcza.
Przed wyjściem na spacer warto jest też zaaplikować na całe ciało maść, żel lub spray przeciw kleszczom. Preparaty repelentne powinny zawierać substancje takie jak DEET, ikarydyna lub IR3535, które skutecznie odstraszają pajęczaki. Najlepszym jednak sposobem na ochronę przed kleszczami jest szczepionka przeciw boreliozie i kleszczowemu zapaleniu mózgu. Wtedy nawet po ugryzieniu nie mamy wielu powodów do zmartwienia.
Dodatkową formą zabezpieczenia jest wcieranie olejków eterycznych w odsłonięte partie ciała — szczególnie skuteczne okazują się olejki lawendowy, eukaliptusowy oraz z drzewa herbacianego. Warto również unikać siadania bezpośrednio na trawie, korzystając z koca lub maty turystycznej. Po powrocie z wyprawy wszystkie ubrania należy prać w temperaturze minimum 60 stopni Celsjusza, co skutecznie eliminuje ewentualne pajęczaki.
Postępowanie po ukąszeniu
Kontrola ciała po kontakcie z przyrodą
Po każdym obcowaniu z przyrodą sprawdzajmy całe nasze ciało w poszukiwaniu kleszczy. Najczęściej wybierają one miejsca wilgotne i ciepłe, gdzie skóra jest cienka. Szukaj ich w następujących lokalizacjach:
- pod pachami
- w pachwinach
- za uchem
- w zgięciu kolan
- u kobiet dodatkowo na skórze pod piersiami
- na linii włosów na karku
- w okolicy pępka
Prawidłowa technika usuwania kleszcza
Jeśli już zauważymy u siebie kleszcze, musimy pamiętać o tym, żeby wyciągnąć go obracając w lewo (przeciwnie do ruchu wskazówek zegara) zdecydowanym ruchem, a miejsce ugryzienia zdezynfekować. Do usuwania pajęczaka najlepiej wykorzystać specjalne szczypczyki lub haczyk dostępny w aptekach. Kleszcza należy chwycić jak najbliżej skóry i delikatnie pociągnąć do góry, unikając gwałtownych szarpnięć.
Nie nanośmy na kleszcza żadnych tłustych substancji — spowoduje to, że kleszcz zacznie się dusić i wymiotować toksynami oraz bakteriami wprost do naszego organizmu. Podobnie szkodliwe jest polewanie pajęczaka alkoholem, benzyną czy innymi substancjami, które mają go rzekomo zmusić do samoczynnego odczepu.
Obserwacja miejsca ukąszenia i symptomów
Jeśli zdarzy się tak, że kawałek kleszcza po wyciągnięciu zostanie w skórze, należy zgłosić się do lekarza w celu oczyszczenia rany. Po wyciągnięciu kleszcza obserwujmy miejsce ugryzienia przez minimum cztery tygodnie. Gdy pojawi się czerwony rumień wokół miejsca, w którym ugryzł nas kleszcz niezwłocznie udajmy się do lekarza. Może to oznaczać, że zaraziliśmy się boreliozą.
Zaniepokoić nas powinny także objawy typowe dla grypy — w tym przypadku sprawa jest jeszcze poważniejsza, gdyż mogło dojść do zachorowania na kleszczowe zapalenie mózgu. Symptomy takie jak gorączka, bóle głowy, wymioty, nietypowe napięcie mięśni i niepokój pojawiające się w ciągu 7–14 dni po ukąszeniu wymagają natychmiastowej konsultacji medycznej. W przypadku podejrzenia zakażenia lekarz zleci badania laboratoryjne krwi, które pozwolą potwierdzić lub wykluczyć obecność patogenów przenoszonych przez kleszcze.
Ochrona zwierząt domowych
Kleszcze żerują nie tylko na ludziach, ale także na zwierzętach. Szczególnie narażeni są więc grzybiarze i leśnicy, a także nasi czworonożni pupile. Sprawdzajmy więc ich skórę po każdym spacerze. U zwierząt tak jak u ludzi kleszcze na swoje żerowisko wybiorą skórę w pachwinach i za uszami. Dodatkowo warto regularnie stosować preparaty weterynaryjne w postaci kropli, obroży lub sprayów, które skutecznie odstraszają pajęczaki i minimalizują ryzyko ukąszenia.