W związku z podwyższeniem wieku emerytalnego rozwiązaniem, które zdobywa coraz więcej zwolenników stała się emerytura pomostowa. Obecnie zwiększa się liczba ludzi, którzy chętnie by z takiego rozwiązania skorzystali. Ale czy na pewno posiadamy wystarczającą wiedzę na temat tego rozwiązania? W artykule zostaną zaprezentowane najważniejsze założenia dotyczące tego projektu.
- Definicja i podstawy prawne
- Kto może ubiegać się o świadczenie?
- Ustalanie wysokości świadczenia
- Procedura wnioskowania o emeryturę pomostową
Definicja i podstawy prawne
Emerytura pomostowa to świadczenie pieniężne przysługujące określonym pracownikom wykonującym pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, którzy spełniają dodatkowo ściśle określone wymagania wiekowe i stażowe. Świadczenie to ustaje w momencie nabycia przez pobierającego prawa do standardowej emerytury z ZUS, osiągnięcia odpowiedniego wieku bądź śmierci uprawnionego.
Za pracę w szczególnych warunkach uznaje się przede wszystkim:
- pracę pod ziemią,
- pracę na wodzie i pod wodą,
- pracę w powietrzu,
- pracę w warunkach gorącego i zimnego mikroklimatu,
- bardzo ciężkie prace fizyczne,
- pracę w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego,
- ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym.
Katalog ten obejmuje więc zajęcia m.in. w górnictwie, hutnictwie, przemyśle metalowym, chemicznym, budownictwie oraz przy produkcji materiałów budowlanych. Objęte nim są również prace w leśnictwie, przemyśle drzewnym, papierniczym, lekkim, poligraficznym, w transporcie i łączności, w gospodarce komunalnej, rolnictwie i przemyśle rolno-spożywczym.
Natomiast pracą o szczególnym charakterze nazywa się zajęcia wymagające nadzwyczajnej odpowiedzialności i wyjątkowej sprawności psychofizycznej — dotyczą one zawodów, w których nawet drobny błąd może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych lub technicznych. Przepisy przyznawania tego świadczenia reguluje ustawa z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych, która precyzyjnie określa zarówno katalog zawodów, jak i warunki formalne uprawniające do wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej.
Kto może ubiegać się o świadczenie?
Prawo do emerytury pomostowej przysługuje wyłącznie pracownikowi, który jednocześnie spełnił następujący zestaw warunków:
- urodził się po dniu 31 grudnia 1948 roku,
- jego udokumentowany okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynosi co najmniej 15 lat,
- osiągnął wiek wynoszący: minimum 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,
- ma łączny okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn,
- przed dniem 1 stycznia 1999 roku faktycznie wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace o szczególnym charakterze,
- po dniu 1 stycznia 2008 roku wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS,
- po dniu 31 grudnia 2008 roku wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych,
- doszło do formalnego rozwiązania z nim stosunku pracy.
Warto zwrócić uwagę, że ustawodawca wprowadził trzy odrębne progi czasowe — przed 1999 rokiem, po 2008 roku i po 2009 roku — co oznacza, że samo długoletnie wykonywanie pracy w trudnych warunkach nie wystarczy, jeśli nie obejmuje ono wszystkich wymaganych przedziałów. Konieczne jest więc łączne udowodnienie wieloletniego stażu rozłożonego w określonych ramach kalendarzowych, co stanowi jedno z najważniejszych kryteriów weryfikacyjnych stosowanych przez ZUS.
Ustalanie wysokości świadczenia
Kwota emerytury pomostowej nie może być niższa niż kwota najniższej emerytury obowiązującej w systemie powszechnym. Wysokość świadczenia oblicza się dzieląc podstawę obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku 60 lat, ustalone według tablicy średniego dalszego trwania życia. Tablicę tę corocznie aktualizuje i publikuje Główny Urząd Statystyczny na stronie www.stat.gov.pl, dzięki czemu możliwe jest bieżące dostosowanie świadczeń do zmieniającej się demografii.
Ustalając podstawę wymiaru emerytury ZUS przyjmuje przede wszystkim: składniki przychodu, wynagrodzenia lub dochodu będące podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne (czyli ubezpieczenia emerytalne i rentowe) zgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie, z którego to wynagrodzenie jest uwzględniane w podstawie wymiaru świadczenia. Mechanizm ten pozwala na odzwierciedlenie faktycznych zarobków osiąganych przez uprawnionego w okresie aktywności zawodowej, przy czym uwzględnia się przede wszystkim składki odprowadzane w okresach pracy w szczególnych warunkach.
Jeśli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy. Rozwiązanie to stanowi zabezpieczenie przed stratą uprawnień w sytuacji, gdy dokumentacja płacowa z wcześniejszych okresów zatrudnienia uległa zniszczeniu lub jest niekompletna — zapewnia ono minimalny poziom świadczenia bez względu na luki w dokumentacji.
Procedura wnioskowania o emeryturę pomostową
Aby otrzymać emeryturę pomostową, konieczne jest złożenie wniosku o jej przyznanie. Składa się go bezpośrednio w oddziale ZUS najbliższym względem miejsca zamieszkania wnioskodawcy. Dołącza się do niego zaświadczenie wystawione przez pracodawcę (lub pracodawców) potwierdzające okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przypadające przed dniem 1 stycznia 2009 roku.
Do wniosku należy dołączyć:
- zaświadczenia o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wymienionej w dotychczasowych przepisach — wydane przez wszystkich pracodawców, u których świadczono tego typu pracę,
- zaświadczenia potwierdzające wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wymienionej w nowych wykazach prac, obowiązujących po 2009 roku,
- orzeczenie o niezdolności do wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jeżeli orzeczenie takie jest jednym z warunków przyznania emerytury pomostowej — dotyczy to osób, które utraciły możliwość kontynuowania pracy mimo spełnienia pozostałych kryteriów,
- dokumenty wymagane do ustalenia kapitału początkowego, jeśli kapitał ten nie został wcześniej ustalony oraz dokument potwierdzający formalne rozwiązanie stosunku pracy — może to być świadectwo pracy, porozumienie stron lub wypowiedzenie.
Formularz wniosku o emeryturę pomostową można pobrać ze strony ZUS: http://www.zus.pl/ — dostępny jest tam w wersji elektronicznej do wypełnienia oraz jako plik PDF do wydrukowania. Od decyzji ZUS w sprawie emerytury pomostowej wnioskodawcy przysługuje prawo do wniesienia odwołania. Składa się je do sądu ubezpieczeń społecznych w terminie do 30 dni od daty otrzymania odpisu decyzji. W przypadku negatywnego rozstrzygnięcia warto skorzystać z pomocy prawnika specjalizującego się w prawie ubezpieczeń społecznych, który pomoże przeprowadzić procedurę odwoławczą i zwiększy szanse na pomyślne zakwestionowanie decyzji organu rentowego.
